بارداری یک فرایند پیچیده و گاهی همراه با موانع بسیار است. یکی از موانع جدی در فرایند بارداری، ناباروری مردان بوده که اخیرا به یکی از مشکلات رایج در بسیاری از مردان تبدیل شده است. از همین روی شناخت نشانهگان و علائم ناباروری در مردان بسیار حائز اهمیت است.
ناباروری مردان چیست؟
ناباروری مشکلی است که ممکن است هم در مردان و هم در زنان به وجود بیاید؛ به طور خاص، ناباروری مردان موجب اختلال در توانایی سیستم تولید مثل آنها میباشد.
نشانههای اسپرم ناسالم چیست؟
برخی اوقات، ناباروری مردان ممکن است با تولید کم تستوسترون از بیضهها همراه باشد. در این حالت علائمی مانند خستگی، ناتوانی جنسی، افسردگی، افزایش وزن و بیتفاوتی بروز میکند. اگر شما یا همسرتان این علائم را تجربه کردید، صحبت با یک اورولوژیست متخصص در ناباروری مردان یا یک متخصص غدد تولید مثل میتواند کمک کند.
چه عواملی باعث ناباروری مردان میشود؟
عوامل بیولوژیکی و محیطی زیادی میتوانند باعث ناباروری مردان شوند. این عوامل عبارتند از:
- مشکلات اسپرم: از جمله اسپرم ناقص، تعداد کم اسپرم(الیگواسپرمی) و عدم وجود اسپرم در مایع منی (آزواسپرمی).
- اختلالات ژنتیکی: از جمله سندرم کلاینفلتر و دیستروفی میوتونیک.
- برخی از بیماریهای پزشکی: از جمله دیابت، برخی از بیماریهای خودایمنی که به اسپرم حمله میکنند و فیبروز کیستیک.
- عفونتها: از جمله اپیدیدیمیت، ارکیت و عفونتهای مقاربتی مثل سوزاک یا وریدهای متورم در بیضهها(واریکوسل).
- درمانهای سرطان: از جمله شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا برداشتن بیضهها از طریق جراحی (ارکیکتومی).
- ترومای بیضه
- اختلالات هورمونی که بر هیپوتالاموس یا غده هیپوفیز شما تأثیر میگذارند.
چه مردانی بیشتر در معرض ناباروری قرار دارند؟
هرچند هر مردی ممکن است ناباروری داشته باشد، اما موارد زیر احتمال ناباروری مردان را افزایش میدهد:
- شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر از ۲۵ (اضافه وزن/چاقی)
- افراد بالای 40 سال
- مردان در معرض تشعشعات
- مردان در معرض سموم محیطی، از جمله سرب، کلسیم، آفتکشها یا جیوه
- استفاده از تنباکو، ماریجوانا یا الکل
- مصرف داروهای خاصی از جمله فلوتامید، اسپیرونولاکتون و بیکالوتامید
- مردانی که مدت زمان زیادی را در معرض گرما قرار دارند از جمله سونا یا جکوزی که موجب افزایش دمای بیضهها میشود. استفاده از ویلچر نیز میتواند دمای بیضهها را افزایش دهد.
- سابقه واریکوسل
- استفاده بیش از حد از داروهای تستوسترون
- مصرف از استروئیدهای آنابولیک-آندروژنیک (AAS) یا مکملهای حاوی مقادیر کمی هورمون برای افزایش توده عضلانی
ناباروری مردان چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص اولیه ناباروری در مردان ممکن است توسط یک پزشک عمومی(PCP) صورت پذیرد اما بیشتر پزشکان عمومی بعد از تشخیص موارد مشکوک، فرد را به یک متخصص اورولوژی متخصص در ناباروری مردان یا متخصص غدد درونریز تولید مثل ارجاع میدهند.
عموما پزشک متخصص معاینه فیزیکی کاملی انجام میدهد تا به تعیین سلامت کلی فرد و شناسایی هرگونه مشکل جسمی که ممکن است بر باروری مرد تأثیر بگذارد، میپردازد. آنها همچنین ممکن است از فرد و شریک زندگیاش در مورد عادات جنسی و سابقه سلامتیشان سؤالاتی نظیر ذیل بپرسد:
- چه مدت است که برای باردار شدن شریک زندگی خود تلاش میکنید؟
- آیا در گذشته شریک زندگی خود را باردار کردهاید؟
- آیا تا به حال آزمایش بیماریهای مقاربتی شما مثبت بوده است؟ اگر چنین است، کدام بیماری مقاربتی و چه زمانی؟
- آیا تا به حال برای بیماریهای مقاربتی تحت درمان قرار گرفتهاید؟
- آیا از داروهای ضدبارداری (ضدبارداری) استفاده کردهاید؟ اگر چنین است، کدام یک (یا داروها) و چه زمانی؟
- آیا سیگار میکشید، الکل مینوشید یا از داروهای بدون نسخه استفاده میکنید؟
- چه داروهایی مصرف میکنید؟
اگر معاینه فیزیکی و بررسی سابقه پزشکی شما هیچ علت مشخصی برای ناباروری مردان نشان ندهد، پزشک ممکن است آزمایشهایی را تجویز کند.
آیا میتوان ناباروری مردان را درمان کرد؟
در پاسخ باید گفت بله، گزینههای درمانی مختلفی میتوانند ناباروری مردان را معکوس کنند. بسته به علت، درمان ناباروری ممکن است شامل موارد زیر باشد:
تغییرات سبک زندگی
این امکان وجود دارد که بتوان با ایجاد تغییرات خاصی در سبک زندگی، از جمله موارد زیر، تولید اسپرم سالم را افزایش داد:
- حفظ وزن سالم
- مصرف بیشتر میوه و سبزیجات
- انجام فعالیت بدنی منظم، از جمله پیادهروی، دویدن، دوچرخهسواری، رقص یا وزنهبرداری
- مدیریت استرس
- ترک سیگار و الکل و عدم مصرف خودسرانه از داروهای بدون نسخه
- اجتناب از استفاده از روانکنندههای جنسی (لوب) در طول رابطه جنسی.
داروها
هورمون درمانی میتواند سطح هورمونهایی را که خیلی بالا یا پایین هستند و بر کیفیت اسپرم تأثیر میگذارند، تنظیم نماید. همچنین ممکن است لازم باشد مصرف برخی داروها، نظیر داروهای ضد افسردگی، مسدودکنندههای کانال کلسیم، ضد آندروژنها و… متوقف شود و یا جایگزین شوند.
جراحی
- برگشت وازکتومی(Vasectomy reversal): اگر فرد برای جلوگیری از ورود اسپرم به مایع منی خود، وازکتومی انجام داده است، عمل برگشت وازکتومی، مجرای دفران را دوباره متصل کرده تا بارداری دوباره امکانپذیر شود.
- وازواپیدیدیموستومی(Vasoepididymostomy): این جراحی انسداد اپیدیدیم(لوله مارپیچی که در مقابل بیضه قرار دارد و اسپرم در آن بالغ میشود) را که مانع ورود اسپرم به مایع منی میشود، برطرف میکند.
- بازیابی اسپرم(Sperm retrieval): پزشک برای بازیابی اسپرم از بیضهها یا اپیدیدیم، بیوپسی انجام میدهد.
- واریکوسلکتومی(Varicocelectomy): واریکوسل وضعیتی است که در آن به دلیل واریس وریدهای کیسه بیضه، خون در بیضهها جمع میشود. این امر ممکن است تأثیر منفی بر کیفیت اسپرم داشته باشد. در این جراحی، واریس را برداشته و این میتواند در برخی موارد احتمال بارداری را افزایش دهد.
تکنولوژی در درمان ناباروری
روشهای فناوری کمک باروری (Assisted reproductive technology :ART) شامل برداشتن تخمک از تخمدانهای همسر و ترکیب آن با اسپرم مرد در آزمایشگاه است.
- تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (Intracytoplasmic sperm injection :ICSI): در طول ICSI، پزشک یک سلول اسپرم را به صورت فیزیکی به داخل تخمک تزریق میکند.
- لقاح آزمایشگاهی (In vitro fertilization :IVF): در طول فرآیند IVF، پزشک داروهای باروری را به زن تزریق میکند که باعث میشود چندین تخمک در تخمدانهای زن بالغ شوند. پزشک تخمکها را پس از آماده شدن جمعآوری کرده و در آزمایشگاه در معرض اسپرم قرار میدهد. پس از اینکه سلول اسپرم تخمک را بارور کرد، پزشک تخمک بارور شده (جنین) را در داخل رحم قرار میدهد.
امروزه داشتن بیماری ناباروری مردانه به این معنی نیست که فرد هرگز نمیتواند فرزند بیولوژیکی داشته باشد. گزینههای درمانی در دسترس هستند. هر کسی میتواند با مشاوره با کلینیک درمانی فوق تخصصی زفرقندی، شانس بارداری خود را افزایش دهد.
